Blog

De waarde van kunst en antiek: 5 vaak gestelde vragen

# 1: Zijn antieke meubelen niets (meer) waard?

Op dit moment (we naderen 2020) is de markt voor veel antieke Nederlandse meubelen (van gemiddelde, maar ook bovengemiddelde kwaliteit) niet goed. Verkoopopbrengsten op veilingen zijn soms erg laag. Toch hoeft dit niet te betekenen dat bij het object (relatieve) zeldzaamheid of cultuurhistorisch belang ontbreekt. Een lage marktwaarde zegt soms alleen dat: dat er op een bepaald moment, op een bepaalde locatie, sprake is van een gebrek aan interesse in bepaalde objecten.

Het is overigens goed om te onthouden dat bijzondere meubelen (heel vroeg en/of heel mooi, gemaakt door een bijzondere maker, of met een bijzondere herkomst) het aanmerkelijk minder lastig hebben in de markt. Dit geldt zeker voor exemplaren van bijzondere kwaliteit waarvoor internationaal interesse bestaat.

# 2: Is er een verband tussen leeftijd en financiele waarde?

Er is geen rechtstreeks verband tussen de leeftijd van objecten en financiele waarde. Dat een schilderij leeftijd heeft is dus geen garantie voor een hoge waarde.

# 3: Is Chinees porselein kostbaar?

De afgelopen jaren is veel porselein van mooie kwaliteit uit de Wanli en Kangxi periode teruggegaan naar China. Veel van wat wij in de afgelopen eeuwen als Nederlanders hebben verzameld (met name blauw-wit export porselein, vervaardigd voor het Westen) niet op een even grote waardering kan rekenen bij kopers in het huidige China. In China is sprake van een voorkeur voor Chinese taste porselein van hoge kwaliteit: porselein vervaardigd voor de eigen markt, het liefst met een keizerlijke associatie.

Wanneer er sprake is van objecten met een bijzondere achtergrond of betekenis kan de financiele waarde erg hoog zijn. Een mooi voorbeeld is een 15e eeuwse ‘Chicken cup’. Een exemplaar werd in 2014 voor 32,2 miljoen USD plus opgeld verkocht aan een Chinese koper.

Als algemeen taxateur heb ik een goede basiskennis van Chinees porselein. Daarnaast is het prettig dat ik bij twijfel advies kan inwinnen bij specialisten op dit gebied.

# 4: Is kostbare kunst per definitie van hoge kwaliteit?

Nee. Een hoge financiele waarde is niet noodzakelijk een indicator van (of garantie voor) kwaliteit, of cultuurhistorische waarde. Een verkoopresultaat kan immers ook beinvloed zijn door -bijvoorbeeld- speculeren of goede marketing. Kijk bij de weging van de waarde van een kunstwerk dus niet naar de vraagprijs of opbrengst, maar kijk naar artistieke kwaliteit en (cultuur)historische belang, en zaken zoals authenticiteit, conditie en zeldzaamheid.

# 5: Klopt het dat de markt de waarde bepaalt?

Als een voorwerp of kunstwerk wordt verkocht via het daarvoor best geschikte verkoopkanaal, na de beste voorbereiding, en relevante geinteresseerden op de hoogte zijn van de verkoop, is de opbrengst een reele weergave van de waarde van een object op dat moment.

Wanneer een voorwerp zonder adequaat vooronderzoek, via een daarvoor ongeschikt verkoopkanaal wordt aangeboden, en potentieel geinteresseerden geen weet hebben van de verkoop, kan het gebeuren dat een voorwerp of kunstwerk wordt verkocht voor een bedrag dat lager is dan je had mogen verwachten.

De Nederlandse veilingsite Catawiki en de handel in dubieus ivoor

De regelgeving van de Rijksdienst voor ondernemend Nederland eist dat een verkoper van antiek bewerkt ivoor een verklaring door een (gecertificeerd) taxateur of handelaar kan overleggen, of zelf een hard bewijs kan leveren van een datering voor 1947 (bijvoorbeeld een antieke foto waar het object op staat afgebeeld).

Aan een verklaring door een taxateur / handelaar worden de volgende eisen gesteld:

CITES leeftijd aantonen ivoor - taxatie object door gecertificeerd taxateur 2018

Uit diverse veilingen door Catawiki blijkt dat dit veilingsite zich hier niet aan gehouden voelt. Bewerkt ivoren objecten worden getaxeerd op basis van foto’s, of door handelaren die niet zijn aangesloten bij een branche vereniging, en dus op geen enkele manier zijn aan te spreken op de kwaliteit van de taxaties en dateringen.

Zo wordt een gladde armband op basis van foto’s beschreven als  ‘1931’. Dit vraagt om uitleg. Deze wordt noch in de verklaring, noch in de tekst bij de veiling gegeven.

 

Catawiki handel bedreigde diersoorten dubieus dubious -sept 2018 - Antiek ivoren armband - D R Congo - Catawiki 1931 - anon

 

rapportage ivoren armband gedateerd 1931 geanonimiseerd

Wel is er een foto van het object waarop een ingekraste datering zichtbaar is:

illegaal ivoor catawiki 1931 gladde armband 2
Ivoren armband van dubieuze leeftijd – geveild bij Catawiki (september 2018)
illegaal ivoor catawiki 1931Datering in besproken ivoren armband van dubieuze leeftijd – geveild bij Catawiki (september 2018)

Maar een signatuur of ingekraste datum *alleen* is in de regel niet genoeg om een object met zekerheid te dateren.  Om dezelfde reden dat een getatoeerde signatuur achter het oor de persoon nog geen werk door Van Gogh maakt.

catawiki en de handel in illegaal ivoor - september 2018

Wat de Federatie TMV gecertificeerd registertaxateur (op basis van foto’s) heeft doen besluiten dat het hier om een uit 1931 daterend exemplaar gaat, en ook de ‘expert’ van Catawiki (op basis van foto’s) deed besluiten dat het voorwerp verkocht zou morgen worden, wordt niet duidelijk uit de veilinginformatie.

Een voorwerp binnen een dergelijke, problematische veilingcategorie, met een tekort schietende beschrijving/verklaring hoort immers niet geveild of verkocht te worden. Door zonder controle van de objecten te veilen faciliteert, en stimuleert, Catawiki de verkoop van dubieus ivoor. En verdient er aan mee.

armband gekleurd - illegale handel bedreigde diersoorten ivoor 2018 catawiki
Kunststof gladde armband, modern, verkrijgbaar via het internet.
british museum Badarian bangle ivory excavated Mostagedda grave 2211- EA62224
Gladde armband ivoor, Badari cultuur (Egypte), 4000 voor Christus. Collectie British Museum

Waarom dit een slechte zaak is wordt beschreven in een recent BBC artikel: Europa fungeert als doorvoer station naar  Azie voor ‘legaal’ (beter gezegd: gelegaliseerd) bewerkt ivoor, waardoor de vraag in Afrika naar -gestroopt, illegaal- ivoor hoog blijft. Geschat wordt dat het om circa 55 dieren per dag gaat die worden gedood om hun slagtanden, oftewel 20.000-30.000 Afrikaanse olifanten per jaar. Genoeg reden om een beetje alert te zijn, lijkt me.

(zie voor verantwoording link naar BBC)

Levende olifanten

illegale handel bedreigde diersoorten / illegal wildlife trade

Alertheid bij de taxatie en datering van ivoor

illegale handel in modern ivoor
Foto: DANIEL IRUNGU/EPA/Newscom

Als ervaren taxateur vind ik het vaak lastig ivoor te determineren en te dateren. Je hebt geen laboratorium bij de hand, en het geven van een harde datering op basis van o.a. stilistische kenmerken kan soms erg lastig zijn.

Toch is het belangrijk om erg alert te zijn wanneer er sprake is van ivoor wat verhandeld wordt. Veel van het ivoor wat in de handel is is namelijk recent. Voor veel olifanten luidt de noodklok, zo blijkt uit onder andere dit recente (oktober 2016) BBC artikel.

Waar moet je als consument of taxateur op letten? Om te weten of je met recent bewerkt ivoor te maken hebt, kan je onder meer kijken naar stilistische kenmerken, vervaardigingsmethode, patina, en gebruikssporen.

https://veiling.catawiki.nl/kavels/9220435-groot-ivoren-beeld-oude-geleerde-en-jong-meisje-china-omstreeks-1920

Veilingkavel Nederlandse internet veilingsite december 2016 – object in veiling als Chinees object vervaardigd ca 1920

En dan nog blijft het super lastig. Oud ivoor kan mooi wit zijn, en recent ivoor geel verkleurd. Een beeldje kan in 18e eeuwse stijl zijn gemaakt,   maar recent vervaardigd.

Weten hoe oud een object is, is belangrijk in verband met de CITES wetgeving: om verhandeld te mogen worden moet een object vervaardigd zijn voor ca 1947, of vergezeld zijn van een CITES certificaat. Ivoor van latere datum zonder papieren is verboden. Probleem: Veel ivoor uit de 20e eeuw – met name objecten in een vroegere stijl gesneden – zijn verschrikkelijk moeilijk accuraat te dateren. Zeg ik als ervaren taxateur.

Ik zal daarom gaan kijken of ik meer beeldmateriaal en informatie kan vinden die van nut kan zijn bij de datering van ivoor. Op die manier wordt hopelijk beter duidelijk welke objecten wel, en welke objecten niet van voor 1947 zijn, en welke objecten niet zo makkelijk te dateren zijn (en dus niet zonder meer als zijnde vervaardigd voor 1947 bestempeld kunnen worden).

Een van de nuttige bronnen voor het herleiden van de stijl / periode van ivoor uit diverse landen is de website van het Nationaal Museum van Wereldculturen. Deze bevat een database waarin je kunt zoeken op combinaties van trefwoorden. Zo kan je met behulp van aanwezige foto’s van objecten, en historisch beeldmateriaal objecten vergelijken.

Hieronder een voorbeeld van een foto in het bezit van het NMVW uit 1962 waarop ivoren voorwerpen uit die periode te zien zijn.

foto 1962 afrikaans ivoor 2

Foto 1962, Nat. Museum Wereldculturen, inv,nr. TM-20014674

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save